Ыдыктыг Библия: Филипчилерге
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:53:32.292930+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Филипчилерге

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Филипчилерге

Филипчилерге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Филипчилерге чагаа

Киирилде

Филиппы – рим область Македонияда кол хоорайларның бирээзи турган. Ол хоорайга Павел Буянныг Медээни Европа дипке эң баштай суртаалдааш, христиан ниитилелди үндезилеп тургускан.

Бо чагаа база-ла Римге хоругдал үезинде бижиттинген, номчукчуларга Павел кандыг кижил дээрзин ооң өске чагааларындан артык ажыдып, көргүзүп турар. Ооң чамдык чагааларынга көөрде, бо чагаада каттыштырыкчы чаңгыс өзек тема чок. Элчинниң чагаада илереткен чамдык кол бодалдары бо-дур:

– Павелдиң хоругдатканының түңнелинде Буянныг Медээ хөй улуска чедип, нептереп турар;

– Павел бүгү-ле берге байдалдар дээш өөрүп, номчукчуларны ооң үлегерин эдерер кылдыр сургап турар;

– боттарының хилинчээниң үезинде христианнар Иисус Христостуң томаарыышкынын үлегер-чижек кылып ап, өттүнер ужурлуг;

– христианнарга чаңгыс демниин көргүзер дугайында чагыг-сургаал;

– камгалал алыр дизе, Христоска бүзүрел Моисейниң хоойлузунга идегээринден артык болур ужурлуг;

– филипчилерниң Павелге шынчы чоруу болгаш ачы-дузазы дээш өөрүп четтириишкин.

1

Киирилде сөстер

1^1Христос Иисустуң чалчалары Павел биле Тимофейден+ байыр. Силерниң удуртукчуларыңар болгаш дузалакчыларыңарны киириштир, Филиппы хоорайда чурттаан, Бурганның Христос Иисуска башкарткан шупту улузунга бижидим. 2Бурган Адавыс болгаш Дээргивис Иисус Христостан келген авырал биле амыр-тайбың силерге доктаазын!

Павелдиң филипчилер дээш Бурганга өөрүп четтиргени

3Силерни бодаан санымда-ла, Бурганымга өөрүп четтирип чор мен+. 4Силер дээш мөргүл кылган санымда-ла, үргүлчү өөрүшкүлүг мөргүүр-дүр мен. 5Чүге дээрге бүзүрей бергениңер эң баштайгы хүнден эгелээш+, бөгүнге чедир Буянныг Медээни тарадырынга киржип келдиңер. 6Силерниң араңарга ындыг буянныг ажыл-херекти Бурган эгелээн болгаш, Ол ону Христос Иисустуң ээп кээр хүнүнге чедир уламчылааш, ынчан эчизинге чедирер дээрзинге бүзүрээр мен+. 7Мээң чүрээмде сиңниккен+ силер бүгүдениң дугайында ынчаар бодап турарым кончуг шын – чүгле хоругдал адаанга турумда эвес+, а Буянныг Медээни чаныш-сыныш чок бадыткап база кадагалап турумда-даа, Бурганның меңээ берген авыралын силер шупту мээң-биле үлежип турар силер+. 8Шуптуңарга Христос Иисустуң ынакшылы-биле кайы хире сарынныг хандыкшаанымны Бурган бадыткап боор!+

9Ынчангаш силерниң ынакшылыңар угаап билиишкин-биле байып, сайзыраңгай бодалдарлыг апарып, эгээртинмес долу болзун дээш, мөргүп тур мен+. 10Ынчан боттарыңарга эң эки чүүлдү билип ап, Христостуң ээп кээр хүнүнде бүрүн арыг, кем-буруу чок болу бээр силер база 11Иисус Христостуң берип турары чөптүг-шынныг чоруктуң үре-түңнелин эңдере эккээр силер, а ол бүгү Бурганга алдар биле мактал-хүндү эккээр.

Христос – меңээ амыдырал ол-дур

12Мээң-биле болган бүгү чүүл Буянныг Медээниң нептерээринге дузалаан дээрзин билип аарыңарны күзеп тур мен, ха-дуңма. 13Императорнуң ордузунуң бүгү таңныыл шериинге болгаш мында турар өске-даа шупту улуска Христосту эдергеним дээш хоругдатканым ам билдингир апарган+. 14Ооң кадында Дээрги-Чаяакчыга бүзүрээн акы-дуңмаларымның хөй кезиин база мээң хоругдатканым улам сорук киирип, быжыктырарга, олар Бурганның медээзин оон-даа ажык болгаш дидим суртаалдап эгелээннер+.

15Оларның чамдыызы удур-дедир адааннашкаш база адааргашкаш, Христосту суртаалдап турары шын-на харын+. Ынчалза-даа өскелери ону эки туразы-биле кылып турар. 16Ындыг улус Христоска ынакшылының ужун суртаалдап турары ол, чүге дээрге олар Бурган мени Буянныг Медээниң болчукчузу кылдыр салып каанын билир. 17Баштайгы улус Христосту бодун бодаар сагыжындан, шын туразы-биле эвес суртаалдап турар, чүге дээрге маңаа хоругдал адаанга турар өйүмде, меңээ хөй бергедээшкиннер таварыштырарын күзээн-дирлер. 18Чүү-кандыг-даа болза, оларның баажыланып ийикпе, азы шын туразындан Христосту янзы-бүрү болдунар аргалар-биле суртаалдап турары чугула.

Мен ынчангаш өөрүп тур мен, моон-даа соңгаар өөрүүр мен. 19Чүге дээрге мөргүлүңер ачызында база Иисус Христостуң Сүлдезиниң+ деткимчези-биле ол бүгү мээң камгалалым апаарын билир мен. 20Чүү-даа дээш ыядып-човавазым+ – эң-не улуг күзелим болгаш идегелим ол-дур. Ылаңгыя ам, мооң мурнунда дег, ажык, дидим боор мен, ынчангаш амыдыралым азы өлүмүм дамчыштыр+, бүгү мага-бодум-биле Христосту алдаржыдар мен. 21Амыдыралымның эчис сорулгазы – Христос-тур, өлүм ынчан меңээ бир-ле олча-ажыкты эккээр. 22А чер кырынга амыдырап артарым дээрге улам үре-түңнелдиг ажылдаарым ол боор. Ынчангаш чүнү шилип алза экизин билбес-тир мен. 23Мен болгу дег ийи чүүл аразында турарым бо: менде бо амыдыралдан адырлып, Христос-биле кады турар изиг күзел бар, чүге дээрге меңээ эң-не экизи ол-дур+. 24Ынчалза-даа чер кырынга ам-даа амыдырап артарым силерге оон-даа ажыктыг боор. 25Ындыызынга быжыг бүзүрээр болгаш, ам-даа амыдырап артарымны, силерниң шуптуңарның бүзүрелиңер бурунгаар шимчезин дээш база ооң түңнелинде алыр өөрүшкүңер көвүдезин дээш, ам-даа силерге дузалап артарымны билир мен. 26Ынчангаш, силерниң араңарга катап чедип кээримге, мээң ужурумда Христос Иисус дээш чоргаарланыр барымдааңар мурнундазындан-даа күштүг болур.

27Чүү-даа болур болза, Христостуң Буянныг Медээзинге төлептиг бооп амыдыраңар+. Силерни суглуг караам-биле кээп көргеш-даа азы силерниң дугайыңарда чүгле ырактан дыңнааш-даа билип алыр болзумза, сагыш-сеткилиңер эви чайгылыш чогун база Буянныг Медээде медеглээн бүзүрел дээш эгин кожа турарыңарны билип ап чорууйн. 28Ол ышкаш удурланыкчыларыңардан чүү-даа дээш коргуп сирилевээниңерни база. Ындыг дидимиңер оларның өлүп чидериниң, а силерниң камгалал алырыңарның бадыткалы боор – ол дээрге Бурганның ачы-үүлези-дир. 29Чүге дээрге силерге Христоска чүгле бүзүрээр эвес, а Ол дээш хилинчек көөр онза эргени хайырлаан+. 30Мооң мурнунда чорудуп келгенимни билириңер база ам-даа уламчылап турарымны дыңнааныңар ол-ла демиселге киржип турар-дыр силер+.

2

Христостуң үлегери-биле биче сеткилдиг болуңар

2^1Ынчангаш Христоска башкарткан амыдырал силерни канчаар-даа сорук киирер болза, Ооң ынакшылы силерге кандыг-даа аргалалды хайырлаар болза, Сүлде-биле кандыг-даа харылзаалыг болзуңарза, кандыг-даа энерел болгаш кээргээр сеткил силерде бар болза, 2мени мынчалдыр бүрүн аас-кежиктиг кылып каар силер: чаңгыс бодалдыг, чаңгыс ынакшылдыг болуңар+, сеткил-сагыжыңар эвин кадып, чаңгыс эчис сорулгалыг болуңар+. 3Чүгле кандыг-даа чүвени бот тогдунгаш база адыыргааш+, кылбайн көрүңер. Харын томаарып, куду көрдүнгеш, өскелерни боттарыңардан өрү көрүңер+. 4Силерниң кижи бүрүзү чүгле бодунуң эвес, а өскелерниң эрге-ажыының дугайында сагыш човаар ужурлуг+.

5Бот-боттарыңар дугайында Христос Иисустуң бодаары дег бодап чоруңар.

6Ол алыс бүдүжү-биле Бурган-даа чораан болза+,

Бодунуң Бурган-биле дең байдалындан салдынмайн туттунарын кыспаан.

7Ооң орнунга Ол эки туразы-биле

Бодунда бар турган бүгү туруш-байдалдан ойталааш,
чалчаның бүдүжүн хүлээп ап+, кижи болу бергеш,
кижинии дег хевир-шырайлыг чедип келген+.

8Христос Бурганга дыңнангырын көргүзүп+,
өлүмнү, белдир-ыяшка өлүмнү безин, хүлээп ап,

Бодун ындыг куду деңнелче бадырган!

9Ооң ужурунда Бурган Ону эң бедик туруш-байдалче көдүргеш,
өске кандыг-даа ат-дужаалдардан артык ат-дужаалды тывыскан+.

10Ынчангаш Иисустуң адынга хүндүлел кылдыр
дээрде, черде болгаш алдыы оранда дискек бүрүзү сөгүрүп олурар+,

11Бурган Аданы алдаржыдары-биле Иисус Христос – Дээрги деп
дыл бүрүзү хүлээп көөр.

Камгалалыңар болбаазырадып, чайынналдыр чырыңар

12Ынчангаш, ханы ынак эш-өөрүм, чүгле араңарга турган үемде эвес, харын оон-даа чугула – мен чок турумда, меңээ дыңнангыр болуп келгениңер дег, боттарыңарның камгалалыңарны Бурганга бүрүн хүндүткел-биле болбаазырадырын уламчылаңар-ла. 13Чүге дээрге Бурган Боду силерниң араңарга Ооң соругдаан сорулгазынче чүткүүрүн-даа, ону күүседирин-даа боттандырып турар+.

14Шупту чүвени хыйланмайн база кырышпайн кылыңар. 15Ынчан бо үениң бачыттыг, самыыраан улузунуң аразында чурттап турар-даа болзуңарза, Бурганның бузутка борашпаан ажы-төлү дег, кем-буруу чок, арыг боор силер+. Оларның аразынга, октаргайда сылдыстар дег, чайынналдыр чырыыр силер+. 16Мөңге амыдырал бээр медээден салдынмайн туттунуңар[*]. Силерниң ынчаар кылганыңар ачызында, мээң бо чарышка киришкеним база үндүрген күжениим хилис барбаан-дыр деп+, Христостуң ээп кээр хүнүнде амыраар ийик мен. 17Силерниң бүзүрелиңер – Бурганга салган өргүлүм дег; ам аңаа немей амы-тынымны өргүл кылдыр салыр апаар-даа болзумза+, ынчан безин өөрүп, ол өөрүшкүмнү силер-биле үлежир мен. 18Ооң ужурунда силер база өөрүп-байырлаңар, мээң-биле өөрүшкүңер үлежиңер!

Павелдиң айбычылары Тимофей биле Эпафродит

19Дээрги Иисустуң күзел-соруу ындыг болза, удавас Тимофейни+ силерже чорудуптарымга идегеп тур мен+. Силерниң дугайыңарда ооң эккээр медээлери сеткилимни өөртүптер боор. 20Силер дээш, ынчалдыр ёзулуг сагыш човаар, сеткил-хөңнүмнү үлежип чоруур өске ындыг кижи менде чок. 21Чүге дээрге өске арткан улус Иисус Христоска күзенчиг чүүл дээш эвес, а чүгле боттарының эрге-ажыы дээш сагыш човаар-дыр+. 22А Тимофейниң ажыл-херекке шылгаттынганын, мээң-биле кады, адазы биле оглу ышкаш+, Буянныг Медээге бараан болуп келгенин билир силер. 23Ынчангаш, мээң херектерим кандыг байдалдыын билген дораан-на, ону силерже чорудуптарымга идегеп тур мен. 24Дээрги-Чаяакчы-ла ону күзээр болза, силерге бодум база удавас чеде бээримге ыяк бүзүрээр мен.

25Ол ышкаш мээң хереглелдеримче сагыш салзын дээш чорутканыңар эргелиг эживис, мээң ажыл-үүлемни эгин кожа кылчып, кады дайылдажып чоруур дуңмам Эпафродитти+ силерже дедир чорударын эргежок чугула кылдыр көрдүм. 26Чүге дээрге ол силерни дыка көрүксеп турар база ооң аараанының дугайында медээ силерге чеде берген дээрге, муңгарап турар. 27Ол, шынап-ла, аажок аарааш, өлүр чазып турду, ынчалза-даа мээң муңгаралымга оон-даа улуг муңгарал немешпезин дээш, Бурган ону кээргеди (чүгле ону эвес, а мени база). 28Ону көргеш, аажок өөрүүрүңерни билир мен, мээң муңгаралымны ол-ла харын чавырып тур. Ынчангаш ону силерже чорудар дээн күзелим күштелип кел чор. 29Дээрги-Чаяакчыга башкарткаш, ону улуг өөрүшкү-биле уткуп хүлээп алыңар+ база ындыг улусту кедергей хүндүлеп чоруңар+. 30Чүге дээрге ол Христостуң ажыл-херээ дээш өлүр чазып, силерниң меңээ чедирип шыдаваан дузаңарны көргүзүп чедирип, меңээ бараан болур дээш, амы-тынын артынга каап чорду.

3

Христосту дамчыштыр кээр агартыышкын

3^1Ха-дуңма, түңнелинде чугаалаарым болза, Дээрги-Чаяакчы-биле харылзааңар ужун өөрүп-байырлаңар!+ Силерге чаңгыс-ла ол чүүлдү катап-катап бижиири меңээ берге эвес, а ону дыңнаары силерни айыылдан кадагалаар.

2Бузут үүлгедикчилеринден кичээниңер! Мага-ботту кезип демдектээрин суртаалдап чоруурлардан кичээниңер! Ол ыттардан кичээниңер!+
3Чүге дээрге ылап-ла кыртыжап демдектеткен улус – бис-тир бис+, Сүлдени дамчыштыр Бурганга бараан болган, Христос Иисус-биле мактанып шыдаар база мага-ботка кылган ёзулалдарга ынанмас улус-тур бис. 4Шынап, ындыг ёзулалдарга бодум ынанып боор турдум. Менден аңгы кандыг-бир кижи оларга ынаныр барымдааларын хөй деп бодаар болза, мээңии оон-даа хөй+. 5Төрүттүнгеш, сес хонганымда, кыртыжап демдектеттим+, израиль чондан, Вениаминниң аймаандан үнген ук-ызыгуурлуг мен+. Еврей ада-иеден төрүттүнген еврей боорда, ыдыктыг хоойлуга хамаарылгамны ап көөр болза, фарисей мен+. 6Христиан ниитилелди эң чүткүлдүүм-биле истеп-сүрүп келдим+, ыдыктыг хоойлуну бүгү чүүлдерге хамаарыштыр бүрүнү-биле сагып келдим+.

7Ынчалза-даа ынчан чедиишкиним деп санап чораан чүүлүмнү ам Христостуң ачызында хей хоозун деп санап тур мен. 8Ол туржук, мээң Дээргим Христос Иисусту билип алырының өндүрүнге деңнээрге+, өске бүгү чүүл шуут херек чок деп санап тур мен. Иисусту бодааш, өске бүгү чүүлдү өдек дег үндүр октапкан мен. Чүгле Христос-биле харылзаам бар болзун, 9чүгле Ооң-биле бүрүн катчып алыйн! Ыдыктыг хоойлуну дамчып кээр агартыышкынны эвес, а Христоска бүзүрээринден дөстелир, бүзүрел дамчыштыр Бургандан кээр агартыышкынны чедип алыйн!+
10Мээң күзээн-не чүүлүм бо-дур: Христосту билип алыры, Ону өлүглер аразындан катап диргизипкен күштү билип алыры, Ооң көрген хилинчээн үлежип+, Ооң өлгени ышкаш өлүрү+. 11Ынчаар кылгаш, канчап-чооп-даа болза өлүглер аразындан катап дирлиишкинни чедип алырымга идегээрим ол-дур.

Бурганның шаңналын чедип алыры-биле чүткүдүңер

12Ол сорулгамны чедип ап, болбаазыраңгай апардым дивейн-дир мен+, ынчалза-даа Христос Иисустуң мени Бодунче хаара туткан сорулгазын чедип аар дээш, бар шаам-биле чүткүп чор мен. 13Ха-дуңма, бодумну ол бүгүге четкен мен деп бодавадым, а чүгле соомда калган бүгү чүүлдү уттупкаш, мурнумда турар чүүлге чедери-биле чүткүп чор мен.

14Христос Иисусту дамчыштыр алзын дээш, Бурганның мени кыйгырганы өрү шаңналче – бурунгаар чүткүп чор мен+. 15Бис, угаан-сарыылы четчип, бышкан улус+, дөгере ындыг бодалдыг болзувусса эки. А кандыг-бир айтырыгже көрүжүңер бистиинден аңгы болза, Бурган ону база силерге тодарадып бээр. 16Ындыг-даа болза, чүнү билип алган болдур бис, ооң аайы-биле улаштыр амыдырап көрээлиңер.

17Ха-дуңма, мээң үлегеримни эдериңер+. Ол ышкаш силерге тодарадып бергенивис шын үлегерниң аайы-биле амыдырай берген өске улусче кичээнгей салып көрүңер. 18Мооң мурнунда силерге чугаалап турган чүвемни, караам чажын төп, катаптап тур мен: хөй-ле улус Христостуң белдир-ыяшка өлүмүнүң дайзыннары дег амыдырап чорлар. 19Оларның салым-чолу – өлүм-чидим+, оларның бурганы – хырын, олар боттарын бужартаткан чүүлдерни макталга төлептиг деп санап турар. Оларның байгы бодалдары чүгле бо делегейниң ажыл-херээнче угланган+. 20А бистиң төрээн чуртувус – дээрлерде+. Камгалакчывыс, Дээрги Иисус Христостуң оортан кээрин манап турар бис+. 21Ол Бодунуң бүгү чүүлдү чагырып шыдаан күчү-күжүн ажыглап, чаржынчыг мага-боттарывысты өскертипкеш+, Бодунуң өндүр-чаагай апарган мага-бодунга дөмей кылыптар+.

4

Бодун канчаар алдынарының дугайында

4^1Ынчангаш, ханы ынак, сактып ийлээн ха-дуңмам, аас-кежиим болгаш шаңналым силер: Дээрги-Чаяакчыга башкарткаш, быжыг туруңар.

2Эводия биле Синтихия, Дээрги-Чаяакчыга бүзүрээниңер ачызында чаңгыс эп-сеткилдиг болу берип көөрүн силерден ээрежип дилеп тур мен+. 3Мээң шынчы эжим[*], сени база дилеп тур мен: бо херээженнерге дузадан кат. Олар мээң-биле, Климент-биле база амыдыралдың номунче аттарын киир бижээн+ өске-даа кады ажылдап турар эштерим-биле Буянныг Медээ дээш, эгин кожа туржуп келгеннер болгай.

4Дээрги-Чаяакчы-биле харылзааңар ужун үргүлчү өөрүп-байырлаңар+. Катап-катап чугаалаайн: өөрүп-байырлаңар! 5Улуска чөпшүл, буянныг хамаарылгаңар бүгүдеге билдине берзин. Дээрги-Чаяакчы мырыңай чоокта турар+. 6Чүү-даа дээш, сагыш човаваңар+, харын боттарыңарның дилег-човааңарны Бурганга ажыдып берип, мөргүңер, Аңаа үргүлчү өөрүп четтириңер. 7Ынчан улустуң угаап-билиптер шаандан ажа бээр Бурганның амыр-тайбыңы+ чүректериңер болгаш угаан-сарыылыңарны Христос Иисусче угланган кылдыр кадагалаар+.

8Ха-дуңма, түңнелинде силерге чугаалап каайн, бодалдарыңарны чүгле буянныг болгаш макталга төлептиг чүүлдер-биле иштеп көрүңер: алыс шынныг, чаагай сеткилдиг, чөптүг, арыг база ынакшылга болгаш макталга төлептиг чүүлдер ол-дур. 9Силерниң менден өөренип азы хүлээп алганыңар, көрүп азы дыңнап алганыңар бүгү чүүлдү херек кырында ажыглаңар-ла. Амыр-тайбыңның үнер дөзү Бурган ынчан силер-биле кады боор+.

Хайырлал белектер дээш өөрүп четтириишкин

10Мен дээш, ам база сагыш човап эгелээриңерге, Дээрги-Чаяакчының мурнунга шын сеткилимден өөрүп тур мен. Ийет, үргүлчү сагыш човап келген болбайн канчаар силер, чүгле ооңарны көргүзүптер аргаңар чок турган-дыр. 11Кандыг-бир чүве хереглээш, ону чугаалаан деп бодаваңар, чүге дээрге кандыг-даа байдалдарда менде бар чүве-биле сеткил ханып өөренген мен+. 12Түрегделди-даа, элбекшилди-даа көрүп эрттим, кажан-даа, кандыг-даа байдалдарга чорааш, тодуг азы аш-даа+, эңдерик хөй азы эвээш-биче кошкулдуг-даа болзумза, аңаа сеткил ханарының чажыдын ажыдып алган мен. 13Меңээ күштү хайырлап турар Христостуң ачызында чүнү-даа шыдажып эртер мен+.

14Ындыг-даа болза, мээң бергедээшкиним үлешкеш+, эки херекти кылган-дыр силер. 15Буянныг Медээни силерниң араңарга суртаалдаарым эгезинде, Македониядан чоруй барган турумда, силерниинден өске, чаңгыс-даа христиан ниитилел мээң чидириглерим болгаш тывыштарымны үлешпейн келгенин эки билир силер, филипчилер. 16Фессалоника хоорайга турумда безин+, чединмес апарган үемде, чаңгыс эвес удаа дузалаан болгай силер. 17Хайырлал белээ дилээш, ынча дивейн-дир мен. Харын кылып турар чүүлүңер силерге ажыктыг үре-түңнелди көвүдедир бээрин күзеп тур мен+. 18Эпафродитти+ дамчыштыр чоруткан хайырлал белектериңерни алдым. Мээң хереглелимден-даа хөйнү берген болдуңар, ынчангаш ам хереглээн бүгү чүүлүм бар. Белектериңер – Бурганга таарымчалыг чаагай өргүлдерниң айдызааны дег болду+. 19Мээң Бурганым база силерниң бүгү хереглелдериңерни+ Христос Иисусту дамчыштыр Бодунуң өндүр-чаагай эртине-байлактарындан хандырып бээр!+
20Бурганывыс болгаш Адавыска кезээ мөңгеде алдар доктаазын. Аминь.

Түңнел байыр чедириишкиннери

21Христос Иисустуң ыдыктыг улузу апарган бүгү улуска байыр чедирдим. Мээң-биле кады турар ха-дуңма база силерге байыр чедирип тур+. 22Бурганның бүгү ыдыктыг улузу, ылаңгыя императорнуң ордузунда бараан болуп турарлар, силерге байыр чедирип турлар+. 23Дээргивис Иисус Христостуң авыралы силерниң сеткил-чүрээңерге доктаазын![*]

* 2:16 Азы: «Мөңге амыдырал дугайында медээни оларга чедириңер».

* 4:3 «Мээң шынчы эжим» – грек дылда «сизиг» деп сөс бо утканы илередиринден аңгыда, Павелдиң Сизиг деп эжиниң ады бооп турар чадавас.

* 4:23 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо шүлүк «аминь» деп сөс-биле төнген.

+ 1:1 Аж.-ч. 16:1
+ 1:3 Рим. 1:8; Флм. 1:4; 2 Тим. 1:3
+ 1:5 Аж.-ч. 16:12-40
+ 1:6 1 Кор. 1:8
+ 1:7 2 Кор. 7:3

+ 1:7 Эф. 3:1; Кол. 4:18; 2 Тим. 2:9; Флм. 1:1

+ 1:7 Флп. 4:14
+ 1:8 Рим. 1:9; 9:1
+ 1:9 Кол. 1:9; 1 Фес. 3:12-13; Флм. 1:6
+ 1:13 Аж.-ч. 28:30
+ 1:14 Аж.-ч. 4:31
+ 1:15 2 Кор. 11:13
+ 1:19 Аж.-ч. 16:7
+ 1:20 Мк. 8:38; Рим. 1:16
+ 1:20 Рим. 14:8; 2 Кор. 5:15
+ 1:23 2 Тим. 4:6
+ 1:27 Эф. 4:1
+ 1:29 Мф. 5:11-12
+ 1:30 Кол. 1:29; 1 Тим. 4:10
+ 2:2 Флп. 4:2
+ 2:2 1 Пет. 3:8; Рим. 12:16
+ 2:3 Гал. 5:26
+ 2:3 Рим. 12:10; Эф. 4:2
+ 2:4 Рим. 15:2-3
+ 2:6 Ин. 1:1; 5:18; 10:33
+ 2:7 Иса. 42:1; Мф. 20:28
+ 2:7 Рим. 8:3; 2 Кор. 8:9
+ 2:8 Мк. 14:36; Евр. 5:8
+ 2:9 Мф. 28:18; Эф. 1:21; Евр. 1:4
+ 2:10 Иса. 45:23; Рим. 14:11
+ 2:13 1 Кор. 12:6
+ 2:15 Иуда 1:24
+ 2:15 Мф. 5:14; Эф. 5:8
+ 2:16 Гал. 2:2
+ 2:17 Аж.-ч. 21:13; 2 Тим. 4:6
+ 2:19 Аж.-ч. 16:1
+ 2:19 1 Фес. 3:2
+ 2:21 1 Кор. 10:24; 13:5
+ 2:22 1 Кор. 14:7; 1 Тим. 1:2; 2 Тим. 1:2
+ 2:25 Флп. 4:18
+ 2:29 Рим. 16:2

+ 2:29 1 Кор. 16:18; 1 Фес. 5:12-13; 1 Тим. 5:17

+ 3:1 Флп. 4:4
+ 3:2 Ыд. ыр. 21:17,
+ 3:3 Рим. 2:29; Эф. 2:11; Кол. 2:11
+ 3:4 2 Кор. 11:18
+ 3:5 Э. д. 17:12; Лев. 12:3
+ 3:5 Рим. 11:1
+ 3:5 Аж.-ч. 23:6; 26:5
+ 3:6 Аж.-ч. 8:3; Гал. 1:13
+ 3:6 Мк. 10:20; Лк. 1:6; Аж.-ч. 22:3; 26:5
+ 3:8 Иер. 9:24
+ 3:9 Рим. 9:30-31; 10:5
+ 3:10 Рим. 8:17; 2 Кор. 1:5; Кол. 1:24
+ 3:10 1 Пет. 4:13; Рим. 6:5
+ 3:12 Евр. 11:40
+ 3:14 1 Пет. 5:4; 1 Кор. 9:24-25; 2 Тим. 2:5
+ 3:15 1 Кор. 2:6

+ 3:17 1 Пет. 5:3; 2 Фес. 3:9; 1 Тим. 4:12; Тит. 2:7

+ 3:19 2 Кор. 11:15; 1 Фес. 5:3
+ 3:19 Мк. 8:33
+ 3:20 Эф. 2:19
+ 3:20 Аж.-ч. 1:11; 1 Кор. 1:7
+ 3:21 1 Кор. 15:35-52

+ 3:21 1 Ин. 3:2; Рим. 8:29; 2 Кор. 3:18; Кол. 3:1

+ 4:2 Флп. 2:2
+ 4:3 Хост. 32:32; Ыд. ыр. 68:29; Ажыд. 3:5
+ 4:4 Флп. 3:1; 1 Фес. 5:16
+ 4:5 Иак. 5:8
+ 4:6 Мф. 6:25; 1 Пет. 5:7
+ 4:7 Ин. 14:27; Флп. 4:7
+ 4:7 Кол. 3:15
+ 4:9 Рим. 15:33; 2 Фес. 3:16
+ 4:11 1 Тим. 6:6,
+ 4:12 1 Кор. 4:11; 2 Кор. 11:27
+ 4:13 1 Тим. 1:12
+ 4:14 Флп. 1:7
+ 4:16 Аж.-ч. 17:1
+ 4:17 Рим. 1:13
+ 4:18 Флп. 2:25
+ 4:18 Э. д. 8:21; Хост. 29:18
+ 4:19 Ыд. ыр. 22:1
+ 4:19 2 Кор. 9:8
+ 4:21 Гал. 1:2
+ 4:22 2 Кор. 13:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Филипчилерге

- 1
- 2
- 3
- 4

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ